Zasoby i walory naturalne

W obrębie Powiatu znajdują się cztery mezoregiony fizyczno-geograficzne: Równina Ornecka, Równina Sępopolska, Pojezierze Olsztyńskie, Wzniesienia Górowskie. Wzajemne sąsiedztwo terenów nizinnych i pojeziernych przyczynia się do kontrastowości krajobrazu. Pagórkowate tereny wzgórz morenowych oraz podmokłe równiny stanowiły poważną przeszkodę w ich zagospodarowaniu, stając się jednocześnie rezerwuarem bogatej fauny i flory. Zróżnicowany krajobraz stanowi obecnie istotny walor sprzyjający rozwojowi turystyki i osadnictwa.

Rejon Powiatu charakteryzuje się roczną sumą opadów wahającą się od przeszło 700 mm w okolicach Ornety, 650-700mm we wschodniej części gminy Orneta i 600-650 mm na pozostałym obszarze. Najwyższy opad obserwowany jest latem (lipiec, sierpień), najniższy w miesiącach zimowych (luty, marzec). Opad letni jest raczej krótkotrwały o dużym natężeniu, zaś zimowy - długotrwały, lecz o niewielkim natężeniu. Zachmurzenie średnie roczne występuje w ciągu 230 dni (63% dni pochmurnych i chmurnych) i jest wyższe w porównaniu do pojeziernej części województwa. Średnia temperatura w roku wynosi 6,6°C. Temperatura najcieplejszego miesiąca lipca wynosi 17,1°C, a najzimniejszego - stycznia -7,5°C. Liczba dni gorących (z temperaturą powyżej 25°C) wynosi średnio 25, a liczba dni mroźnych (z temperaturą poniżej 0°C) wynosi średnio 51 dni. Przymrozki rozpoczynają się średnio 8.X, a kończą 4.V. Dni z pokrywą śnieżną jest średnio w roku 104, przy czym zanotowane wahania w latach ekstremalnych są znaczne (od 17 do 135 dni). Powiat praktycznie nie dysponuje zasobami surowców mineralnych, oprócz powszechnie występujących w regionie glin, piasków i żwirów, które mają znaczenie lokalne. Potencjalne znaczenie mają lokalne zasoby wód geotermalnych i wód zmineralizowanych, których obecność stwierdzono na terenie gmin Lidzbark Warmiński i Lubomino. Sieć rzeczna na terenie Powiatu jest dość rozbudowana, głównymi rzekami są rzeki: Łyna i Pasłęka. Charakterystyka przepływu obu rzek daje możliwość wykorzystania gospodarczego zasobów wodnych (turystyka kajakowa, rolnictwo, hydroelektrownie) pod warunkiem poprawy parametrów użyteczności biologicznej i chemicznej wód. Miejscowe zbiorniki wodne w zasadzie nie stanowią istotnej atrakcji turystycznej, wobec bogactwa jezior strefy Pojezierza Mazurskiego. Rola, jaką one pełnią dotyczy ich lokalnego charakteru związanego z wypoczynkiem sobotnio-niedzielnym oraz powierzchniowych zbiorników retencyjnych. Zasoby wód podziemnych zalegających na terenie Powiatu należą do jednostki hydrogeologicznej regionu mazurskiego.

Główne poziomy użytkowe wód znajdują się głównie w utworach czwartorzędu. Izolacja wód przez utwory powierzchniowe jest bardzo zróżnicowana. Rozpoznana miąższość czwartorzędowych utworów wodonośnych jest znaczna w Lidzbarku Warmińskim i Ornecie oraz na terenach położonych 5 km na południe od nich, gdzie przekracza nawet 40 m. Korzystne pozostają także warunki dotyczące wodoprzewodności głównych poziomów użytkowych. Rozpoznane zasoby wymagają na całym obszarze Powiatu jedynie prostego uzdatniania wody.

Gleby na terenie Powiatu wytworzyły się w większości na osadach pochodzenia lodowcowego i wodno-lodowcowego. Najmniejszy udział mają gleby powstałe na osadach rzecznych i bagiennych. Ogólnie gleby występujące na terenie Powiatu, oprócz sandru Równiny Orneckiej, są glebami dobrymi. Największy obszar zajmują gleby brunatne, wytworzone z glin zwałowych oraz glin, iłów i pyłów różnej genezy. Nieco mniejszy udział mają gleby brunatne wytworzone z piasków naglinowych i glin zwałowych lekkich. Przeważają one w całym Powiecie, oprócz Równiny Orneckiej pokrytej przez gleby bielicowe wytworzone na piaskach różnej genezy. Pod względem ogólnej właściwości dominują gleby średnie (IVa i IIIb klasy). Charakteryzują je niezbyt korzystne warunki fizjograficzne wynikające z większych spadków terenu, przez co często narażone są na erozję wodną. Dlatego też gleby te są okresowo za mokre lub za suche. Uzyskiwane plony należy uznać za średnie i uzależnione od ilości i rozkładu opadów.

Jednym z najważniejszych zasobów biosfery pozostaje las, z jego kompleksami roślinnymi i zwierzęcymi. Właśnie ekosystemy leśne przyczyniają się do podniesienia jakości środowiska i poprawy warunków bytowania człowieka. W Powiecie Lidzbarskim powierzchnia lasów i zadrzewień wynosiła 22723 ha(1999 r.), co stanowiło 24.6 % ogólnej powierzchni Powiatu. Średnia lesistość województwa warmińsko-mazurskiego wynosiła 29%, natomiast średnia lesistość kraju 28.4%. Zwarte kompleksy leśne występują w okolicach Łaniewa (gmina Lidzbark Warmiński) oraz Mingajn (gmina Orneta). Kompleksy lasów wichrowskich tylko częściowo znajdują się na terenie Powiatu Lidzbarskiego. Dominującym gatunkiem występującym w lasach Powiatu Lidzbarskiego jest sosna (ponad 50 %), a ponadto świerk, brzoza, olcha, dąb. Oprócz lasów szczególną rolę pełnią nieużytki bagienne (Mokradła Żegockie, Rozlewisko Bartniki), które są miejscem lęgowym i żerowiskiem szeregu gatunków ptaków. Ogółem powierzchnia obszarów prawnie chronionych w Powiecie zajmuje 37% jego powierzchni. Pod względem form ochrony dominują parki krajobrazowe (33950 ha), rezerwaty przyrody zajmują 439,5 ha a użytki ekologiczne - 122 ha. Przyszłość Powiatu wiąże się z zapobieganiem problemom ekologicznym dotyczącym gospodarki wodno-ściekowej, czystości wód (zwłaszcza rzek Łyny i Pasłęki) i powietrza, neutralizacji i zagospodarowaniu odpadów bytowych.